Γενικές Γνώσεις


Μέλισσα

Η κοινωνία των μελισσών

Οι μέλισσες είναι κοινωνικά έντομα του είδους Apis mellifica και ανήκουν στην τάξη των Υμενοπτέρων. Ζουν σε οικογένειες που αριθμούν συνήθως 50.000 άτομα και αποτελούνται από μία βασίλισσα, χιλιάδες εργάτριες και κηφήνες.

Η βασίλισσα είναι η μητέρα όλου του μελισσιού. Είναι η μόνη που έχει την ικανότητα να γεννά, το μόνο αληθινό θηλυκό της κυψέλης.

Οι εργάτριες είναι ατελή θηλυκά. Κάνουν όλες τις δουλειές της κυψέλης: καθάρισμα, εκτροφή γόνου, συλλογή τροφών, νερού, πρόπολης, κτίσημο κηρηθρών.

Οι κηφήνες, τα αρσενικά της κυψέλης γεννιούνται την Άνοιξη και πεθαίνουν το χειμώνα.

Πηγή: melissokomia.com


Βασίλισσα
"Adult queen bee" by Pollinator at en.wikipedia
- Transferred from en.wikipedia. Licensed
under CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

Εργάτρια
"Pollinationn" by Louise Docker -
http://goo.gl/hicm2r. Licensed under
CC BY 2.0 via Wikimedia Commons.

Κηφήνας
"Drohn im Flug 08-3" byWaugsberg
- own work. Licensed under GFDL via
Wikimedia Commons.

Ο βιολογικός κύκλος της εργάτριας μέλισσας

Η νεαρή εργάτρια μόλις βγει από το κελί της αναλαμβάνει εργασία. Τις δύο πρώτες ημέρες καθαρίζει τον εαυτό της και τα κελιά και φροντίζει το γόνο. Από την 3η έως την 5η ημέρα ταΐζει τις μεγάλες προνύμφες με μέλι και γύρη. Την 6η ημέρα αναπτύσσονται οι υποφαρυγγικοί αδένες της που εκκρίνουν βασιλικό πολτό και ταΐζει με αυτόν τη βασίλισσα και τις προνύμφες 1-3 ημερών. Μετά την 11η ημέρα οι αδένες αυτοί συρρικνώνονται...

Οι εργάτριες τώρα ασχολούνται με την αποθήκευση του νέκταρος και της γύρης που φέρνουν στην κυψέλη οι συλλέκτριες. Στο ίδιο διάστημα αναπτύσσονται οι κηρογόνοι αδένες της και παράγει κερί για να χτίσει τις κηρήθρες. Από τη 17η έως τη 19η ημέρα οι αδένες τους κεντριού έχουν πλήρως αναπτυχθεί και η εργάτρια γίνεται φρουρός στις εισόδους της κυψέλης. Μετά την 20η ημέρα της ζωής της η εργάτρια γίνεται συλλέκτρια και βγαίνει έξω να μαζέψει νέκταρ, γύρη, πρόπολη, νερό αφού πρώτα κάνει αναγνωριστικές πτήσεις γύρω από την κυψέλη με σκοπό τον προσανατολισμό της. Μετά από 45 περίπου ημέρες, η εργάτρια πεθαίνει.

Οι κηφήνες είναι τα αρσενικά του μελισσιού. Αυτοί είναι μεγαλύτεροι από τις εργάτριες, χονδροί και μαύροι. Είναι άκακοι και ακίνδυνοι, αφού δεν έχουν κεντρί. Προορισμός τους είναι η γονιμοποίηση της βασίλισσας. Δεν δουλεύουν μέσα στην κυψέλη και τρέφονται από τις εργάτριες από την άνοιξη έως το φθινόπωρο. Το χειμώνα που οι τροφές λιγοστεύουν οι εργάτριες τους σκοτώνουν ή τους διώχνουν από την κυψέλη. Μερικοί, ωστόσο καταφέρνουν να ξεφύγουν και ξεχειμωνιάζουν μέσα στην κυψέλη. Η ζωή του κηφήνα διαρκεί περίπου 50 ημέρες.

Πηγή: melissokomia.com

Περισσότερα»

Responsive image
Πηγή εικόνας: pinterest.com
Responsive image
Πηγή εικόνας: purepeihoney.com

Προιόντα

Μέλι

Το μέλι θεωρείται θησαυρός υγείας και δύναμης. Η αξία του έχει εκτιμηθεί από την αρχαιότητα. Το μέλι είναι βιολογικό προϊόν. Προέρχεται από το νέκταρ που μαζεύουν οι μέλισσες από τους κάλυκες των διαφόρων λουλουδιών ή από τις εκκρίσεις μελιτοφόρων δένδρων ή εντόμων.

Με την επίδραση των γαστρικών υγρών και ενζύμων, καθώς και διαφόρων διεργασιών του εντόμου μετουσιώνεται πλήρως και τελικά μετατρέπεται σε αυτό το πολύτιμο προϊόν, το μέλι. Η ιδιότητα αυτή της μέλισσας χαρακτηρίζεται ως μοναδική και εύλογα προκαλεί τον θαυμασμό.

Το μέλι είναι μια θρεπτική, ωφέλιμη, και άμεσα αφομοιώσιμη τροφή. Περιέχει εκτός από ζάχαρα, ένζυμα, αμινοξέα, μεταλλικά άλατα, βιταμίνες, χρωστικές και αρωματικές ουσίες, μυρμηκικό οξύ που είναι δραστικό αντισηπτικό. Διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε σωστές συνθήκες αποθήκευσης.

Αν προσθέσουμε τώρα τη γευστικότητα και το εξαίσιο άρωμα, μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι το μέλι αποτελεί στοιχείο μιας σωστής διατροφής και συμβάλλει στη διατήρηση της καλής υγείας του ανθρώπου. Μπορεί να θεωρηθεί σαν τροφή και φάρμακο, αφού από την αρχαιότητα ήταν γνωστό ότι έχει αντιμικροβιακές και θεραπευτικές ιδιότητες.

Κρυστάλλωση του μελιού
Είναι φυσικό φαινόμενο. Δεν προξενεί αλλαγή στη θρεπτική και βιολογική αξία του μελιού. Ένα κρυσταλλωμένο μέλι δεν είναι χαλασμένο ή νοθευμένο. Ρευστοποιείται σε μπαιν - μαρί χωρίς να χάσει την αξία του.

Χρώμα του μελιού
Τα σκοτεινόχρωμα μέλια είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία, κάλλιο, μαγνήσιο, φώσφορο, σίδηρο, νάτριο, κ.λπ. Τα ανοιχτόχρωμα έχουν ωραίο άρωμα και γεύση.

Οργανοληπτικές αλλαγές του μελιού
Με την πάροδο του χρόνου αποθήκευσης, η γεύση και το άρωμα του μελιού επηρεάζονται δυσμενώς. Αυτό οφείλεται στην προοδευτική εξάτμιση πτητικών ουσιών του μελιού που είναι υπεύθυνες για το άρωμα αλλά και στη διάσπαση ορισμένων ζαχάρων (γλυκόζη, φρουκτόζη) που συμβάλλουν στη γεύση του.
Η θερμοκρασία αποθήκευσης είναι ο κυριότερος παράγοντας που επηρεάζει τη γεύση και το άρωμα του μελιού. Όσο υψηλότερη είναι, τόσο γρηγορότερα το μέλι χάνει την αρχική χαρακτηριστική του γεύση. Σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του μελιού είναι η καθαρότητα του χώρου και των δοχείων ή βάζων διατήρησης του προϊόντος. Όταν ο χώρος αποθήκευσης δεν είναι καθαρός, δεν αερίζεται καλά, έχει υψηλή σχετική υγρασία, μούχλες, ακαθαρσίες ή γειτονεύει με κάκοσμους χώρους (στάβλους κ.λπ.) γρήγορα το μέλι θα απορροφήσει τις οσμές από το περιβάλλον και θα αλλοιωθεί.

Συμπεράσματα
Παρά το γεγονός ότι το μέλι θεωρείται από την αγορανομία σαν προϊόν που μένει πάντα φρέσκο και εξαιρείται από την υποχρέωση αναγραφής ημερομηνίας λήξης, εν τούτοις με την πάροδο του χρόνου υπόκειται σε αλλαγές που το υποβαθμίζουν ποιοτικά. Τις αλλαγές αυτές τις επηρεάζουν διάφοροι παράγοντες, με κύριο τις συνθήκες θερμοκρασίας, καθαριότητας, αερισμού και φωτεινότητας που επικρατούν στους χώρους αποθήκευσης.
Μέλια σωστά αποθηκευμένα για 1-2 χρόνια δεν χάνουν τις πολύτιμες ιδιότητές τους. Το μέλι αποτελεί στοιχείο μιας σωστής διατροφής που συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας και στη αντιμετώπιση οργανικών διαταραχών.
Έχει υψηλές βιολογικές ιδιότητες που στηρίζονται κατά μεγάλο ποσοστό στη βακτηριοστατική τους δράση. Η δράση αυτή οφείλεται στο υπεροξείδιο του υδρογόνου που έχει το μέλι. Μεταξύ των διαφόρων μελιών υπάρχουν μεγάλες διαφορές στην ιδιότητα αυτή.
Το βαμβακόμελο από όλα τα μέλια έχει την υψηλότερη βακτηριοστατική δράση, αφού είναι το πλουσιότερο σε υπεροξείδιο του υδρογόνου. Κατά σειρά ακολουθούν: Βαμβάκι, Καστανιά, Ευκάλυπτος, Ακακία, Μέντα και Θυμάρι, Πολύγονο, Πορτοκαλιά, Ανθόμελα καλοκαιριού.
Το μέλι συνιστάται ιδιαίτερα στις καρδιοπάθειες, στις νευρικές διαταραχές, στις ρευματικές παθήσεις και στην αδενοπάθεια. Στα παιδιά έχει ευεργετική δράση (αύξηση αιμογλοβίνης).
Το μέλι μπορεί να θεωρηθεί σαν τροφή και φάρμακο συγχρόνως, θεραπεύει πληγές, εγκαύματα, σταφυλόκοκκους και μύκητες.

Βασιλικός Πολτός

Ο βασιλικός πολτός είναι πλούσια πηγή βιταμινών, ανόργανων ουσιών και αμινοξέων.Είναι μια κρεμώδη ουσία που εκκρίνεται από τους υποφαρυγγικούς αδένες τον νεαρών εργατριών. Προορίζεται για τη διατροφή όλων των ατελών σταδίων της μέλισσας, για αυτό και ονομάζεται «γάλα των μελισσών».

Βασιλικός πολτός λέγεται επειδή οι προνύμφες που προορίζονται να γίνουν βασίλισσες, όπως και οι ενήλικες βασίλισσες τρέφονται αποκλειστικά με μεγάλη ποσότητα της τροφής αυτής. Στο βασιλικό πολτό βρίσκεται ο καθοριστικός εκείνος παράγοντας που μετατρέπει την προνύμφη μέλισσα από εργάτρια σε βασίλισσα. Ο βασιλικός πολτός είναι πλούσια πηγή βιταμινών, ανόργανων ουσιών και αμινοξέων.

Είναι ουσία πολύτιμη με εκπληκτικά αποτελέσματα στον ανθρώπινο οργανισμό. Είναι αδύνατον να παρασκευαστεί εργαστηριακά με συνθετικές διαδικασίες.

Χαρακτηριστικά
Το χρώμα το βασιλικού πολτού έχει μεγάλη σημασία, γιατί αποτελεί δείκτη της φρεσκότητάς του. Ο φρέσκος πολτός έχει λαμπερό, λευκωπό χρώμα. Όταν έρθει σε επαφή με τον αέρα και το φως μεταβάλλεται ανοιχτοκίτρινο ως σκούρο γκρι. Η μεταβολή αυτή οφείλεται σε ένζυμα τα οποία οξειδώνουν κάποιες ουσίες του και το καταστρέφουν. Η υφή του είναι ζελατινώδης, παχύρευστη. Χαρακτηρίζεται από ελαφρά δριμύ άρωμα και όξινη γεύση που οφείλεται στο πολύ χαμηλό PH που έχει.

Φυσικές ιδιότητες
Ο βασιλικός πολτός βοηθά στην αντιμετώπιση ρευματικών αρθρίτιδων, καθώς και τους γερασμένους και ταλαιπωρημένους οργανισμούς. Έχει πολύ καλά αποτελέσματα στην παιδιατρική. Βελτιώνει τη γενική διάθεση, αυξάνει την όρεξη για εργασία, βοηθά στην απόκτηση διανοητικής και σωματικής δύναμης. Ρυθμίζει την αρτηριακή πίεση, έχει αντισηπτικές και μικροβιοκτόνους ιδιότητες. Σε πειράματα που έγιναν από Καναδούς επιστήμονες αποδείχθηκε ότι εμποδίζει την εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων και πιθανώς τον θάνατο. Έχει καλά αποτελέσματα στη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, την αναιμία, την ουλίτιδα. Βοηθά στην αντιμετώπιση του ερυθηματώδη λύκου.
Περιέχει γενετήσιες ορμόνες στις συγκεντρώσεις που βοηθούν τους άνδρες να βελτιώσουν τη σεξουαλική τους ζωή και να αυξήσουν τη μυϊκή τους δύναμη. Στις γυναίκες συμβάλλει σημαντικά στην καλή λειτουργία του οργανισμού και δίνει λάμψη στο δέρμα. Τέλος ρυθμίζει τη λειτουργία όλων των αδένων και αυξάνει τη φυσική αντίσταση στις αρρώστιες. Ενεργεί σαν φυσικός ρυθμιστικός παράγοντας εξισορροπώντας τις λειτουργίες του οργανισμού και την οξυγόνωση των κυττάρων. Σε καμιά περίπτωση δεν καταργεί τα φάρμακα αλλά εντείνει τη δράση τους και περιορίζει τις παρενέργειές τους. Η φρεσκότητα και η συντήρηση σε χαμηλή θερμοκρασία και μακριά από το φως είναι απαραίτητα για να μην καταστραφούν οι πολύτιμες ιδιότητές του. Για την παραγωγή βασιλικού πολτού απαιτείται γνώση και εμπειρία από τον μελισσοκόμο.

Γύρη

Η γύρη είναι η χρυσόσκονη των λουλουδιών, η πιο πλήρης, φυσική τροφή. Είναι τα αρσενικά αναπαραγωγικά κύτταρα των φυτών. Οι μέλισσες τη μαζεύουν από τα λουλούδια, την πλάθουν σε μπαλίτσες και τη μεταφέρουν με τα πίσω πόδια τους στην κυψέλη. Με αυτήν τρέφονται οι ίδιες και ταΐζουν το γόνο.

Για να ζήσει η μέλισσα έχει ανάγκη από μεγάλες ποσότητες γύρης. Για να αναπτυχθούν οι υποφαρυγγικοί και οι κηρογόνοι αδένες της καθώς και οι αδένες του κεντριού, πρέπει να καταναλώσει άφθονη γύρη τις πρώτες ημέρες της ζωής της. Η γύρη έχει μεγάλη θρεπτική αξία για τη μέλισσα αλλά και για τον άνθρωπο. Είναι συμπλήρωμα διατροφής, πλούσια σε πρωτεΐνες, βιταμίνες, αμινοξέα, ορμόνες και ένζυμα. Είναι συμπλήρωμα ενέργειας, πηγή θρεπτικών στοιχείων. Περιέχει μια ουσία, τη ρουτίνη, που ενισχύει τα τοιχώματα των αρτηριών, προλαμβάνοντας έτσι εγκεφαλικά επεισόδια.

Ένα αμινοξύ που περιέχει, η κυστίνη, ενισχύει την τριχοφυΐα και εμποδίζει τα μαλλιά να ασπρίζουν και να πέφτουν.
Η γύρη περιέχει γοναδοτρόπες ορμόνες που είναι η βιολογικά δραστικές ουσίες που δρουν απ' ευθείας στους γενετικούς αδένες. Η σπερματογένεση στον άνδρα και η εξέλιξη των ωοθυλακίων στη γυναίκα καθορίζονται από τις ορμόνες αυτές. Η γύρη βοηθά στη διανοητική λειτουργία, ενισχύει τη συστολή της καρδιάς και έχει διουρητική δράση. Βελτιώνει επίσης την όρεξη γι' αυτό και συνιστάται σε απώλεια βάρους, εντερικές ανωμαλίες, απώλεια μνήμης, κακό μεταβολισμό, ψύχωση και νευρασθένειες. Έχει ευεργετική επίδραση στον προστάτη και βελτιώνει τη θεραπευτική αγωγή στη φλεγμονή του προστάτη. Μετριάζει και περιορίζει σημαντικά τα προβλήματα της εμμηνόπαυσης, δίνει ευεξία, αυξάνει την αυτοπεποίθηση και βελτιώνει τη σεξουαλική κατάσταση.

Περιέχει βιολογικά ενεργές ουσίες που επηρεάζουν θετικά τον μεταβολισμό, ελέγχουν την όρεξη, την απόθεση λίπους στον οργανισμό, τη λειτουργία των ωοθηκών και του θυρεοειδούς αδένα και γενικά προάγει την καλή φυσική κατάσταση του σώματος. Έχει θεραπευτικές ιδιότητες και είναι αντιστειρωτική. Χρησιμοποιείται στη φαρμακοβιομηχανία για την παρασκευή ιδιοσκευασμάτων απευαισθητοποίησης ατόμων που είναι αλλεργικά σε αυτήν.

Ένα κανονικό σμήνος μελισσών μπορεί να συγκεντρώσει είκοσι κιλά γύρης το χρόνο. Από αυτή την ποσότητα μπορούμε να πάρουμε το 10% περίπου χωρίς επιπτώσεις στο μελίσσι.

Σημείωση: Όταν η γύρη είναι λεία στα κελιά (γυαλίζει), η περιποίηση του γόνου έχει σταματήσει. Όταν είναι ματ, το μελίσσι λειτουργεί κανονικά, η μάνα γεννάει κ.λ.π.

Πρόπολη

Η πρόπολη έχει ιδιότητες βακτηριοστατικές, αντιμικροβιακές και μυκητοκτόνες. Είναι ρητινώδης, κολλητική ουσία που συλλέγουν οι μέλισσες από τους οφθαλμούς διαφόρων φυτών, κορμούς δέντρων, ρετσίνια κ.λπ., την εμπλουτίζουν με κερί, γύρη, ένζυμα και άλλες ουσίες και τη χρησιμοποιούν για να στεγανοποιήσουν και να απολυμάνουν το εσωτερικό της κυψέλης.

Η πρόπολη δεν επιτρέπει την ανάπτυξη μικροβίων. Οι μέλισσες επιχρίουν τα κελιά των κηρήθρων με πρόπολη μετά την εκκόλαψη των μελισσών και τα αποστειρώνουν, ώστε να είναι έτοιμα για να γεννήσει η βασίλισσα. Η ονομασία πρόπολη - προ της πύλης - οφείλεται στο ότι την τοποθετούν μπροστά στην είσοδο της κυψέλης, ώστε να την στενέψουν και να εμποδίσουν την είσοδο στη φωλιά των διαφόρων εχθρών. Αν, ωστόσο κάποιο ζώο π.χ. ποντίκι, καταφέρει να μπει στην κυψέλη, το θανατώνουν με τα κεντριά τους.

Επειδή δεν μπορούν να το βγάλουν έξω, το βαλσαμώνουν καλύπτοντάς το με πρόπολη ώστε να μη γίνει πηγή μικροβίων.

Το χρώμα της πρόπολης είναι σκούρο καφέ. Είναι αδιάλυτη στο νερό και διαλύεται σε αλκοόλ, βενζίνη. Σε θερμοκρασίες άνω των 25 βαθμών Κελσίου είναι μαλακή, εύπλαστη και κολλάει, ενώ σε θερμοκρασίες κάτω από 15 βαθμούς Κελσίου γίνεται σκληρή και εύθραυστη.

Η πρόπολη έχει βακτηριοστατικές και βακτηριοκτόνες ιδιότητες. Χρησιμοποιείται σε βάμμα ή σε διάλυμα για θεραπεία διαφόρων προβλημάτων του ανθρώπινου οργανισμού. Η πρόπολη χρησιμοποιείται επίσης στα καλλυντικά, σε λοσιόν, κρέμες, αλοιφές, σαπούνια, σαμπουάν και οδοντόπαστες. Είναι το κύριο συστατικό των βερνικιών για βιολιά.

Κερί

Το κερί εκκρίνεται σε λέπια από τους κηρογόνους αδένες της μέλισσας που βρίσκονται στο θώρακά της και το πλάθει με τα πόδια και τις σιαγόνες της χτίζοντας την κηρήθρα. Για την παραγωγή 1 κιλού κεριού καταναλώνουν 10 κιλά μέλι.

Η κηροπλάστρια είναι νεαρή εργάτρια 10-15 ημερών. Οι μέλισσες είναι άριστοι κτίστες. Κρεμιούνται η μια από τα πόδια της άλλης, σχηματίζουν αλυσίδα και αρχίζουν με μαεστρία να χτίζουν κηρήθρες από πάνω προς τα κάτω. Από το ταβάνι προς το πάτωμα. Αντίθετα από ότι χτίζουν οι άνθρωποι. Τα κελιά της κηρήθρας τα χτίζουν πάντα σε σχήμα κανονικού εξαγώνου, χωρίς να ξεφεύγει χιλιοστό. Το σχήμα αυτό είναι οικονομικό, στέρεο και εκμεταλλεύεται καλύτερα το χώρο. Μια κηρήθρα ζυγίζει 130 γραμ. - μόνο το κερί - και συγκρατεί πάνω της γύρω στα τρία κιλά μέλι.

Το κερί της μέλισσας χρησιμοποιείται ευρύτατα. Εκτός από τα κεριά και τις λαμπάδες, το βρίσκουμε σε καλλυντικά, κρέμες, αλοιφές, φαρμακευτικά σκευάσματα, βερνίκια, γυαλιστικά αυτοκινήτων και επίπλων, φίλτρα τσιγάρων (μπορεί να συγκρατεί την πίσσα χωρίς να επηρεάζει το άρωμα του καπνού) και σε πολλές άλλες χρήσεις. Το κερί με το οποίο οι μέλισσες σφραγίζουν το ώριμο μέλι (απολεπίσματα) όπως διαπίστωσαν Ρουμάνοι επιστήμονες, έχει αντιβιοτικές ουσίες. Το κερί αυτό παρουσιάζει και αξιόλογη θεραπευτική δράση σε στοματικά προβλήματα (φαρυγγο - αμυγδαλίτιδες κ.λπ.) και προβλήματα του άνω αναπνευστικού.


Ασθένειες

Βαρροϊκή ακαρίαση

Το ακάρι Βαρρόα (Varroa jacobsoni) μεταπήδησε στην κοινή μέλισσα από την Ασιατική.
Η βαρρόα πολλαπλασιάζεται αποκλειστικά στα κλειστά κελιά του γόνου. Το παράσιτο μπαίνει λίγο πριν σφραγιστούν τα κελιά, γεννάει 5-6 αυγά στα εργατικά και 6-7 στα κελιά των κηφήνων.

Στον εργατικό γόνο προλαβαίνουν να εξελιχθούν σε τέλεια μόνο τα δύο πρώτα, σπάνια το τρίτο, ενώ στο γόνο των κηφήνων εξελίσσονται συνήθως 3-4 ακάρεα. Από τους απογόνους ένα είναι αρσενικό, που έρχεται σε σύζευξη με τα θηλυκά (μητέρα και αδελφές) και πεθαίνει. Τα ακάρεα βγαίνουν από τα κελιά μαζί με τη μέλισσα, παρασιτούν για ένα διάστημα πάνω στις ακμαίες μέλισσες και μπαίνουν σε κελιά γόνου για να γεννήσουν.

Responsive image
Πηγή εικόνας: tonylinka.com

Τον 1ο και 2ο χρόνο από την προσβολή δεν παρατηρούνται φανερές ενδείξεις της προσβολής. Τον 3ο ή 4ο χρόνο μειώνεται σημαντικά ο πληθυσμός και εμφανίζονται παραμορφωμένες μέλισσες και ιώσεις. Το μελίσσι καταρρέει συνήθως το φθινόπωρο ή στη διάρκεια του χειμώνα. Στο τελευταίο στάδιο προσβολής, μερικά μελίσσια εγκαταλείπουν την κυψέλη τους. Η βαρρόα προσβάλλει τις μέλισσες σε όλες τις εποχές. Η προσβολή φαίνεται περισσότερο σε περιόδους που ο γόνος είναι περιορισμένος, γιατί το σύνολο των παρασίτων βρίσκεται στις ακμαίες μέλισσες. Η βαρρόα μεταδίδεται από μελίσσι σε μελίσσι με τη λεηλασία και την παραπλάνηση, η οποί είναι έντονη από μελίσσια με βαριά προσβολή σε άλλα με μικρότερη. Επίσης, κάποιες μελισσοκομικές επεμβάσεις, μεταφορά πλαισίων, αγοραπωλησίες, συνάθροιση κυψελών σε περιορισμένο χώρο, συντελούν στην εξάπλωση της αρρώστιας.

Παράγοντες που ευνοούν την ασθένεια είναι:
  • Η έκταση του γόνου. Το παράσιτο πολλαπλασιάζεται αποκλειστικά μέσα στο σφραγισμένο γόνο.
  • Ο αριθμός των κελιών των κηφήνων. Εκεί δίνει περισσότερους απογόνους.

Συμπτώματα:
  • Το ακάρι είναι ορατό με γυμνό μάτι. Διακρίνεται πάνω στη μέλισσα και είναι κοκκινωπό. Βρίσκεται επίσης μέσα στα κλειστά κελιά γόνου.
  • Παραμορφωμένες μέλισσες χωρίς φτερά (ή παραμορφωμένα) και ασύμμετρα πόδια.
  • Διάσπαρτος γόνος.
  • Σάπιος γόνος λόγω των ιώσεων στη μετάδοση των οποίων συμβάλλει σημαντικά η βαρρόα.

Αντιμετώπιση:
Βιοτεχνικές μέθοδοι: Αφαίρεση κηφηνογόνου. Στο μελίσσι τοποθετούνται την άνοιξη δυο πλαίσια, χωρίς φύλλα κηρήθρας, όπου οι μέλισσες κτίζουν κηφηνοκηρήθρες. Όταν γεννήσει η βασίλισσα και σφραγιστεί ο γόνος αφαιρούνται και καταστρέφονται. Έτσι απομακρύνεται μεγάλο μέρος του πληθυσμού, χωρίς να χρησιμοποιηθούν φάρμακα. Αυτή η μέθοδος μόνη της δε θεραπεύει ριζικά το μελίσσι.

Περιορισμός της ωοτοκίας και αφαίρεση του γόνου. Η βασίλισσα περιορίζεται σε κηρηθροθήκη με βασιλικό διάφραγμα και μόνο μια κηρήθρα, στην Α κυψέλη. Η κηρήθρα αυτή μετά την ωοτοκία και σφράγισμα του γόνου, μεταφέρεται μαζί με άλλες από άλλα μελίσσια στη Β κυψέλη όταν εκκολάπτονται οι μέλισσες. Στο μελίσσι Β οι νεαρές μέλισσες απαλλάσσονται από τα ακάρεα με φάρμακα και διαμοιράζονται στα μελίσσια, τα οποία έδωσαν τον εκκολαπτόμενο γόνο. Με τη μέθοδο αυτή το μελίσσι Α έχει μόνο ένα πλαίσιο με ανοικτό γόνο, όπου οι βαρρόα μπαίνουν για να αναπαραχθούν και στη συνέχεια απομακρύνονται και θανατώνονται εκτός κυψέλης. Παράλληλα, το μελίσσι Α δέχεται συνεχώς μέλισσες απαλλαγμένες από βαρρόα.

Με υψηλές θερμοκρασίες: Οι ακμαίες μέλισσες τοποθετούνται σε ειδικά μελισσοστεγανά κλουβιά και θερμαίνονται στους 47 βαθμούς Κελσίου για 2 - 15 λεπτά. Η επέμβαση γίνεται κυρίως το φθινόπωρο με ικανοποιητική επιτυχία.

Πηγή: melissokomia.com

Νοζεμίαση

φείλεται σε προσβολή από το πρωτόζωο Nosema apis. Παράγει σπόρους που διατηρούν τη βιωσιμότητά τους για 2 χρόνια στα περιττώματα της μέλισσας, 2 μήνες στο έδαφος και 4 μήνες στο μέλι. Η μόλυνση μιας μέλισσας γίνεται όταν καταναλώσει τροφή με σπόρους του πρωτόζωου.

Οι σπόροι βλαστάνουν στο μεσέντερο του εντόμου, προσβάλλουν τα επιθηλιακά κύτταρα και πολλαπλασιάζονται σε μεγάλους αριθμούς, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η λειτουργία της πέψης. Η μέλισσα καταναλώνει περισσότερες τροφές και μειώνεται η διάρκεια ζωής της.

Responsive image
Πηγή εικόνας: flickr.com - David Broberg
Responsive image
Πηγή εικόνας: flickr.com - David Broberg

Στη συνέχεια προσβάλλονται οι υποφαρυγγικοί αδένες των μελισσών. Οι προσβλημένες μέλισσες προσφέρουν λιγότερη τροφή στη βασίλισσα, η οποία περιορίζει την ωοτοκία της και συχνά αντικαθίσταται. Ο γόνος δεν εκτρέφεται κανονικά. Οι μέλισσες ζουν λιγότερο και ο πληθυσμός της κυψέλης μειώνεται δραματικά.

Οι άρρωστες μέλισσες δεν μπορούν να συγκρατήσουν τα περιττώματά τους, τα αφήνουν στα τοιχώματα της κυψέλης, στην είσοδο, ακόμη και στα πλαίσια (δυσεντερία), γεγονός που συμβάλλει στη διασπορά της αρρώστιας. Σε αρκετές περιοχές η νοζεμίαση είναι ενδημική. Την άνοιξη φθάνει στη μεγαλύτερη ανάπτυξή της και το καλοκαίρι περιορίζεται. Η εποχιακή εμφάνιση της αρρώστιας σχετίζεται με τη δυνατότητα που έχουν οι μέλισσες να απομακρύνουν μέρος από τον πληθυσμό του παθογόνου. Η αρρώστια μεταδίδεται με σπόρους που βρίσκονται στην τροφή και τα περιττώματα των άρρωστων μελισσών.

Παράγοντες που ευνοούν την αρρώστια
  • Τροφοδότηση με ακατάλληλες τροφές (ξινισμένο μέλι ή σιρόπι, σκούρα ζάχαρη, τροφές με υψηλά ποσοστά δεξτρινών, φρουτοχυμοί).
  • Τροφοδότηση με σιρόπι πολύ αργά το φθινόπωρο.
  • Κακές συνθήκες ξεχειμωνιάσματος (υγρασία στην κυψέλη, περιοχές με πολύ υγρασία, χειμώνας παρατεταμένος, συχνές επιθεωρήσεις με ακατάλληλες καιρικές συνθήκες, κ.α.).
  • Προσβολή μελισσιών από χρόνια παράλυση.
  • Συχνές μετακινήσεις του μελισσοκομείου το φθινόπωρο.
Συμπτώματα
  • Μέλισσες με διογκωμένες κοιλιές που δεν μπορούν να πετάξουν και σέρνονται στη χλόη με τα φτερά ανοιγμένα.
  • Περιττώματα μελισσών στα τοιχώματα και τα καπάκια των κυψελών, καθώς και στην είσοδο (σανίδα πτήσης).
  • Σημαντικός αριθμός νεκρών μελισσών μπροστά στην είσοδο.
  • Ο πεπτικός σωλήνας της άρρωστης μέλισσας αλλάζει χρώμα, από καστανοκόκκινος γίνεται γκριζωπός και στη συνέχεια γαλακτόχρωμος.
  • Στο πεπτικό σύστημα της μέλισσας εντοπίζονται με το μικροσκόπιο οι σπόροι της Νοζεμίασης.
Αντιμετώπιση
  • Όταν σταματήσει η νεκταροέκκριση τα μελίσσια μεταφέρονται σε ανθοφορίες ή τροφοδοτούνται διεγερτικά.
  • Ξεχειμωνιάζουν μόνο δυνατά μελίσσια.
  • Αποφεύγονται παράγοντες που προκαλούν δυσεντερία στις μέλισσες (ακατάλληλες τροφές).
  • Εξασφαλίζεται στο μελισσοκομείο άφθονο τρεχούμενο νερό, που προφυλάσσεται από περιττώματα μελισσών.
  • Οι κηρήθρες ανανεώνονται κάθε δύο χρόνια και το μελισσοκομικό υλικό απολυμαίνεται πριν χρησιμοποιηθεί. Για τις κηρήθρες χρησιμοποιείται οξικό οξύ, ενώ για τις κυψέλες το φλόγιστρο.
Πηγή: melissokomia.com

Αμερικάνικη Σηψηγονία

Οφείλεται στο βακτήριο Bacillus larval που προσβάλλει το γόνο των μελισσών. Οι προνύμφες μολύνονται όταν μαζί με την τροφή τους πάρουν και σπόρους του βακτηρίου. Οι σπόροι βλαστάνουν στο στομάχι τους, μετακινούνται στο σώμα τους, πολλαπλασιάζονται και σπορογονούν.

Προνύμφες μεγαλύτερες των τριών ημερών προσβάλλονται δυσκολότερα, γιατί με τα περιττώματά τους απομακρύνεται μεγάλος αριθμός σπόρων.

Responsive image
Πηγή εικόνας: "Loque americana" by Pollinator - Own work.
Licensed under CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

Οι σπόροι του βακτηρίου είναι ανθεκτικοί στην ξηρασία, τη θέρμανση, τα αντιβιοτικά και τα χημικά μέσα. Επιβιώνουν στην κυψέλη, στα μελισσοκομικά εφόδια και στο περιβάλλον για αρκετά χρόνια και αποτελούν πηγή μόλυνσης στο μελίσσι, αλλά και στα άλλα μελίσσια του μελισσοκομείου, καθώς και των γειτονικών μελισσοκομείων. Η αρρώστια μεταδίδεται από τις καθαρίστριες μέλισσες, οι οποίες προσπαθώντας να απομακρύνουν τις μολυσμένες προνύμφες, μολύνονται και οι ίδιες και όταν μετατραπούν σε παραμάνες μολύνουν την τροφή των προνυμφών. Με την παραπλάνηση των μελισσών, τη λεηλασία αλλά και τις μελισσοκομικές δραστηριότητες (ανταλλαγή πλαισίων, συνενώσεις κ.λπ.) οι σπόροι μεταφέρονται από μελίσσι σε μελίσσι. Η σμηνουργία μπορεί να μεταφέρει την αρρώστια σε άλλη περιοχή.

Η Αμερικάνικη Σηψιγονία παρουσιάζεται όλες τις εποχές του έτους, ιδίως το καλοκαίρι, όταν σταματά η νεκταροέκκριση και υπάρχει έντονη τάση λεηλασίας. Παράγοντες που ευνοούν την αρρώστια είναι εκείνοι που ευνοούν την εξασθένιση του μελισσιού, όπως απώλεια μελισσών από φυτοφάρμακα, κακή βασίλισσα, διακοπή νεκταροέκκρισης.

Συμπτώματα:
  • Βαθύ καφέ χρώμα κηρήθρων, διάσπαρτος γόνος, βυθισμένα σφραγίσματα γόνου με μια μικρή τρύπα σε ορισμένα από αυτά.
  • Σαπισμένη προνύμφη στα σφραγισμένα κελιά, που σχηματίζει μια κολλώδη ελαστική ίνα. Αργότερα μεταβάλλεται σε λέπι που δεν μπορούν εύκολα οι μέλισσες να το απομακρύνουν. Έχει χαρακτηριστικά άσχημη οσμή.
  • Η προβοσκίδα μερικών από τις νεκρές προνύμφες είναι κολλημένη στην εσωτερική επιφάνεια του κελιού.
Αντιμετώπιση της αρρώστιας
  • Απομακρύνονται από νεαρά μελίσσια
  • Όσα έχουν προσβληθεί βαριά θανατώνονται.
  • Αφαιρούνται τα πλαίσια με προσβεβλημένο γόνο από μελίσσια που βρίσκονται στο αρχικό στάδιο.
  • Καίγονται κηρήθρες και πλαίσια από προσβεβλημένα μελίσσια, απολυμαίνονται με φλόγιστρο οι κυψέλες.
  • Δεν μεταφέρονται άρρωστα μελίσσια μαζί με τα υγιή στις ανθοφορίες.
  • Πριν συνενωθούν τα μελίσσια εξετάζονται προσεχτικά.
  • ΒΚαλή απολύμανση μελισσοκομικών εργαλείων.
Πηγή: melissokomia.com

Ευρωπαϊκή Σηψιγονία

Οφείλεται στο βακτήριο Streptococcus pluton που προσβάλλει προνύμφες μικρής ηλικίας. Βρίσκονται και άλλα βακτήρια στις προσβλημένες προνύμφες, χωρίς αυτά να αποτελούν τα παθογόνα αίτια της αρρώστιας.

Στην Ευρωπαϊκή Σηψιγονία οι προνύμφες προσβάλλονται σε ηλικία μικρότερη των 48 ωρών. Το παθογόνο αίτιο πολλαπλασιάζεται στο μεσαίο έντερο της προνύμφης, καταστρέφει την περιτροφική μεμβράνη και προσβάλλει το επιθήλιο του εντέρου.

Responsive image
Πηγή εικόνας: evritanikigi.gr

Οι μέλισσες εντοπίζουν και απομακρύνουν τις προσβεβλημένες προνύμφες στο αρχικό στάδιο, πριν τα συμπτώματα της αρρώστιας γίνουν ορατά. Προσβάλλονται και προνύμφες μεγαλύτερης ηλικίας χωρίς να παρουσιάσουν συμπτώματα της αρρώστιας, λόγω της ποσότητας τροφής που πρόλαβαν να πάρουν τις πρώτες ημέρες της ζωής τους. Οι προνύμφες που έχουν προσβληθεί έχουν κίτρινη απόχρωση και πεθαίνουν πριν από το σφράγισμα του κελιού. Μερικές μπορεί να φθάσουν στο στάδιο της ακμαίας μέλισσας, που όμως θα είναι μικρότερες από τις υγιείς και φορείς του μικροβίου.

Η εξάπλωση της αρρώστιας στο μελίσσι γίνεται από τις καθαρίστριες μέλισσες που μολύνονται, καθώς απομακρύνουν τις άρρωστες προνύμφες και καθαρίζουν τα κελιά του γόνου. Μεταδίδεται ακόμη από τις ακμαίες μέλισσες που προσβλήθηκαν στο στάδιο της ανάπτυξής τους. Αυτές ενηλικιώνονται πρώιμα και μετατρέπονται πιο γρήγορα σε συλλέκτριες. Αυτό τις απομακρύνει από το γόνο και προφυλάσσει το μελίσσι από επιδείνωση της αρρώστιας.

Η παραπλάνηση συλλεκτριών και η λεηλασία, όπως και το μολυσμένο μελισσοκομικό υλικό, βοηθούν στη μετάδοση της αρρώστιας από άρρωστα σε υγιή μελίσσια. Η αρρώστια εκδηλώνεται συνήθως μεταξύ Μαΐου - Αυγούστου, όταν την ευνοούν κατάλληλες συνθήκες. Το βακτήριο μπορεί να βρίσκεται για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα στο μελίσσι, χωρίς να προκαλεί φανερά συμπτώματα.

Παράγοντες που ευνοούν την αρρώστια
  • τη συχνή χρήση αντιβιοτικών
  • την απότομη μείωση πληθυσμού λόγω δηλητηρίασης από φυτοφάρμακα, σμηνουργία, διακοπή της ωοτοκίας κ.α.
  • την περιορισμένη νεκταροέκκριση.
Συμπτώματα: Η αρρώστια εκδηλώνεται στον ασφράγιστο γόνο.
  • Οι προνύμφες που προσβάλλονται χάνουν το λαμπερό μαργαριταρώδες χρώμα τους. Έχουν ελαφριά κίτρινη απόχρωση, έντονα ορατές τραχείες και αλλάζουν θέση στο κελί τους.
  • Η προνύμφη πεθαίνει, σαπίζει και γίνεται μια καστανή, ρευστή μάζα. Προοδευτικά αποξηραίνεται και μεταβάλλεται σε λέπι που απομακρύνεται εύκολα από τις μέλισσες.
  • Γόνος διάσπαρτος με καλύμματα βαθουλωμένα που έχουν μικρές τρύπες.
Αντιμετώπιση Σε περίπτωση που το μελίσσι προσβληθεί ελαφρά αυτοθεραπεύεται. Ο μελισσοκόμος μπορεί να βοηθήσει με τα εξής μέτρα:
  • Μεταφορά των μελισσιών σε καλές ανθοφορίες.
  • Απομάκρυνση - καταστροφή προσβλημένων κηρήθρων.
  • Συχνή απολύμανση κυψελών και κηρήθρων.
  • Δημιουργία δυνατών μελισσιών με συνενώσεις, διεγερτική τροφοδότηση, αντιμετώπιση άλλων ασθενειών και εχθρών κ.λπ.
  • Αντικατάσταση της βασίλισσας. Η προσωρινή διακοπή του γόνου βοηθά το μελίσσι να απαλλαγεί από τις προσβλημένες προνύμφες.
Πηγή: melissokomia.com

Kηρόσκορος

Ο κηρόσκορος είναι ο σημαντικότερος εχθρός της μέλισσας. Κάθε χρόνο καταστρέφει μεγάλο αριθμό κηρήθρων, είτε στις αποθήκες, όπου φυλάγονται για να χρησιμοποιηθούν όταν χρειασθεί, είτε στα εξασθενισμένα από διάφορες αιτίες μελίσσια.

Το πιο σημαντικό είδος η Galleria melonella, ο μεγάλος κηρόσκορος. Eίναι μια πεταλούδα που έχει μήκος 7-17mm. Λιγότερο σημαντική είναι μια μικρότερη πεταλούδα η Achroia grisella ή μικρός κηρόσκορος. Η Galleria mellonella είναι δραστήρια από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο ή και αργότερα.

Responsive image
Πηγή εικόνας: evritanikigi.gr

Οι ωχρόλευκες προνύμφες της ανοίγουν στοές στην κηρήθρα κοντά στο μέσο διάφραγμα, όπου τρέφονται και μεγαλώνουν προστατευμένες από τις μέλισσες. Κάθε προνύμφη ανοίγει τη δική της στοά. Καλύπτουν τις στοές μ" ένα αραχνούφαντομεταξένιο ιστό, που αφήνουν πίσω τους. Επάνω στον ιστό βρίσκονται κολλημένα τα κόπρανά τους.

Η προνύμφη για να αναπτυχθεί έχει ανάγκη από πρωτεϊνούχες τροφές, που τιςβρίσκει στη γύρη, στα κουκούλια και στα υπολείμματα της τροφής του γόνου, που υπάρχουν στις παλιές μαύρες κηρήθρες. Για το λόγο αυτό δείχνει ιδιαίτερη προτίμηση σ' αυτές, ενώ προσβάλλει πολύ λίγο τις φρεσκοκτισμένες.

  • Η Galleria προσβάλλει όλα τα μελίσσια.. Στα δυνατά οι εργάτριες εντοπίζουν τις προνύμφες, και τις σκοτώνουν.
  • Οι προκαλούμενες απώλειες είναι ασήμαντες και συνήθως δε γίνονται αντιληπτές.
  • Μερικές φορές στην περιφέρεια κάποιων κηρήθρων με σφραγισμένο γόνο, είναι δυνατό να παρατηρηθούν λίγα αποσφραγισμένα κελιά στη σειρά, που περιέχουν νεκρές νύμφες σε διάφορα στάδια εξέλιξης.
  • Στα άρρωστα και τα αδύνατα μελίσσια αντίθετα, oι απώλειες είναι σημαντικές και τα συμπτώματα χαρακτηριστικά.
  • Ο περιορισμένος αριθμός των μελισσών δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις πολυάριθμες προνύμφες της G. melonella. Ανενόχλητες αυτές ανοίγουν στοές προς κάθε κατεύθυνση. Καταστρέφουν τις κηρήθρες και τις προμήθειες, παρενοχλούν το μελίσσι, και προκαλούν μεγάλες ή μικρές απώλειες στο γόνο.
  • Με τις στοές που ανοίγουν στο σφραγισμένο γόνο, καταστρέφουν τα κελιά και προκαλούν το θάνατο των νυμφών σε διάφορα στάδια νύμφωσης.
  • Πολλές από τις νύμφες στα κελιά αυτά ενηλικιώνονται, αποσφραγίζουν το κελί τους. αλλά δεν κατορθώνουν να βγουν απ'αυτό.


Απώλειες στις αποθηκευμένες κηρήθρες
  • Διατηρούμε δυνατά μελίσσια. Καταπολεμούμε τις ασθένειες και εξαλείφουμε κάθε αιτία, που μπορεί να προκαλέσει την εξασθένιση του μελισσιού.
  • Αφαιρούμε από το μελίσσι τις κηρήθρες που δεν καλύπτονται από μέλισσες.
  • Απομακρύνουμε τις παλιές κηρήθρες, καθαρίζουμε συχνά τον πυθμένα της κυψέλης και στοκάρουμε τις σχισμές και τις χαραμάδες.
  • Αντικαθιστούμε τις βασίλισσες, σε μελίσσια που μας φαίνονται ιδιαίτερα ευαίσθητα στον κηρόσκορο, με άλλες από ανθεκτικότερα.
  • Μετά την ανακάλυψη της δυνατότητας καταπολέμησης του κηρόσκορου με την τοξίνη του Βacillus thurigensis, που είναι αβλαβής για τις μέλισσες, είναι δυνατό να ψεκάσουμε τις προσβλημένες κηρήθρες με υδατικό διάλυμα του σκευάσματος Β-401.
Καταπολέμηση του κηρόσκορου στο μελίσσι
  • Στις κυψέλες που έχασαν για οποιαδήποτε αιτία τον πληθυσμό τους, κυρίως όμως στις αποθήκες, που φυλάσσονται οι κηρήθρες που δε χρησιμοποιούνται, η Galleria προκαλεί κάθε χρόνο μεγάλες καταστροφές.
  • Αν δεν παρθούν προληπτικά μέτρα ή αυτά είναι ανεπαρκή, η καταστροφή είναι πολύ γρήγορη.
  • Μερικές φορές στην περιφέρεια κάποιων κηρήθρων με σφραγισμένο γόνο, είναι δυνατό να παρατηρηθούν λίγα αποσφραγισμένα κελιά στη σειρά, που περιέχουν νεκρές νύμφες σε διάφορα στάδια εξέλιξης.
Διαβάστε τη συνέχεια στο: evritanikigi.gr

Πηγή: evritanikigi.gr

Ασκοσφαίρωση

Γνωστή και σαν κιμωλίαση ή ασβεστώδης γόνος. Οφείλεται στον μύκητα Ascosphaera apis, που προσβάλλει το γόνο εργάτριας, βασίλισσας, κηφήνα στο στάδιο της προνύμφης ηλικίας άνω των τριών ημερών. Ο μύκητας αυτός απορροφά τις θρεπτικές ουσίες της προνύμφης.

Η μόλυνση γίνεται από σπόρια που βρίσκονται στην τροφή. Αυτά βλαστάνουν στο πίσω μέρος τους στομαχιού, οι μυκηλιακές υφές απλώνονται σε 48 ώρες σε όλα τα όργανα του σώματος της προνύμφης που πεθαίνει, εξαιτίας της μηχανικής ρήξης ζωτικών οργάνων και ιστών του σώματός της, του θρεπτικού ανταγωνισμού που δέχεται από τον μύκητα, καθώς και από τοξίνες του μύκητα.

Responsive image
Πηγή εικόνας: melissocosmos.com

Η νεαρή προνύμφη στεγνώνει και γίνεται σκληρή σαν κιμωλία. Τα άσπρα υφάδια που απλώνει ο μύκητας μέσα και πάνω στο σώμα της προνύμφης έχουν δύο γένη, αρσενικό και θηλυκό. Αν στην ίδια προνύμφη υπάρξουν και τα δύο γένη, καθώς τα υφάδια της περιπλέκονται, σχηματίζουν ειδικά όργανα αναπαραγωγής που καταλήγουν στο σχηματισμό καρπών, μέσα στους οποίους κλείνονται χιλιάδες σπόροι με τους οποίους μεταδίδεται ο μύκητας. Αυτοί οι καρποί λέγονται κύστεις, έχουν χρώμα μαυροπράσινο, σκεπάζουν ολόκληρο το σώμα της προνύμφης και το κάνουν να φαίνεται μαύρο.

Μια μαύρη προνύμφη μπορεί να περιέχει και 100.000.000 σπόρους και είναι αυτή που μολύνει και το μελίσσι, αλλά και το περιβάλλον με τους σπόρους που ξεχύνονται όταν σπάσουν οι κύστεις. Αν στην προνύμφη αναπτυχθεί υφάδι ενός μόνο γένους, τότε δε δημιουργούνται κύστεις. Η προνύμφη αυτή παραμένει άσπρη και είναι στείρα. Δεν μεταδίδει την ασθένεια γιατί δεν έχει σπόρους.

Οι σπόροι είναι ανθεκτικοί. Μπορούν να ζήσουν μέχρι και 15 χρόνια στις μουμιοποιημένες προνύμφες. Επειδή οι κύστεις σπάζουν εύκολα, καθώς οι μέλισσες προσπαθούν να πετάξουν έξω από την κυψέλη τις πεθαμένες προνύμφες, μολύνουν με χιλιάδες σπόρους, τους οποίους στη συνέχεια διασκορπίζουν μέσα στην κυψέλη και μολύνουν τις άλλες μέλισσες, το γόνο και τις τροφές, τη γύρη και το μέλι. Μεταφέρονται από μελίσσι σε μελίσσι με τον άνεμο, το νερό, το μελισσοκομικό υλικό.

Παράγοντες που ευνοούν την αρρώστια
  • Βροχερή και υγρή άνοιξη, ξηρό καλοκαίρι με υψηλές θερμοκρασίες.
  • Τροφοδότηση με σιρόπι πολύ αργά το φθινόπωρο.
  • Κακός αερισμός.
  • Άσκοπη χρήση αντιβιοτικών.
  • Γενετικοί παράγοντες. Υπάρχουν μελίσσια που δεν απομακρύνουν τις μουμιοποιημένες προνύμφες τόσο γρήγορα.
  • Διαρκής τροφοδοσία με σιρόπι, υποκατάστατα γύρης, ξινισμένα μέλια και μελισσοτροφές.
  • Παραμονή μαύρων παλιών κηρήθρων στην κυψέλη.
Συμπτώματα
  • Μουμιοποιημένες προνύμφες στη είσοδο και τη βάση της κυψέλης.
  • Γόνος διάσπαρτος.
  • βαθουλωμένα σφραγίσματα.
  • Κελιά με μικρές τρύπες και άλλα ανοιχτά που περιέχουν μουμιοποιημένες προνύμφες.
ΑντιμετώπισηΗ αντιμετώπιση της αρρώστιας είναι δύσκολη. Ο μελισσοκόμος πρέπει:
  • Να διατηρεί δυνατά μελίσσια.
  • Να απομακρύνει τις μουμιοποιημένες προνύμφες από την είσοδο της κυψέλης.
  • Να απομακρύνει - ανανεώνει τις παλιές μαύρες κηρήθρες.
  • Να αντικαθιστά τις βασίλισσες με νέες από βασιλοτροφία με μελίσσια που δεν προσβάλλονται από την αρρώστια.
  • Το μελισσοκομικό υλικό να απολυμαίνεται με φλόγιστρο, χλωρίνη ή σόδα. Κηρήθρες που έχουν προσβληθεί βαριά καίγονται.
  • Να αποφεύγονται συχνές και μακρές επιθεωρήσεις και επεμβάσεις νωρίς την άνοιξη.
  • Να αερίζεται η κυψέλη και να απομακρύνεται η υγρασία από αυτήν.
Πηγή: melissokomia.com


Σμηνουργία

Το άρθρο που ακολουθεί περιλαμβάνει στοιχεία η πηγή των οποίων είναι σημειώσεις και άρθρα από 3 Αμερικανικά πανεπιστήμια και έναν μελισσοκόμο επίσης από την Αμερική του οποίου ο τρόπος σκέψης μου αρέσει ( University of Delaware , University of Florida , Michael Bush , το φωτογραφικό υλικό είναι από το North Carolina State University )
Η σμηνουργία την άνοιξη και λίγο πριν την μεγάλη μελιτοφορία ( γιατί υπάρχει περίπτωση να το κάνει και σε άλλη περίοδο αν υπάρξει λόγος ) είναι μια χαρακτηριστική συμπεριφορά ενός παραγωγικού και δυνατού μελισσιού. Η σμηνουργία είναι η διαδικασία αναπαραγωγής του μελισσιού, σε επίπεδο αποικίας και όχι σε επίπεδο μέλισσας.

Όταν μια αποικία σμηνουργεί χωρίζεται στην ουσία σε δύο αποικίες. Ως αποτέλεσμα ο συνολικός πληθυσμός μελισσών στην φύση αυξάνεται ενώ και το γενετικό υλικό εμπλουτίζεται και αλλάζει καθώς η νέα βασίλισσα που θα εκκολαφθεί θα ζευγαρώσει με κηφήνες από άλλες αποικίες της περιοχής. Για αυτό το σκοπό η βασίλισσα ζευγαρώνει με έναν αριθμό κηφήνων και όχι μόνο με έναν, ελαχιστοποιούνται η πιθανότητες τόσο η βασίλισσα όσο και ο κηφήνας που θα την γονιμοποιήσει να προέρχονται από αυγά που γέννησε η ίδια μάνα βασίλισσα.
Responsive image

Δυστυχώς παρόλο που είναι μια απολύτως φυσιολογική διαδικασία, η σμηνουργία τις πιο πολλές φορές συγκρούεται με τα συμφέροντα του μελισσοκόμου. Ο πληθυσμός της μητρικής κυψέλης, έστω και προσωρινά μειώνεται. Παρόλο που μια νέα βασίλισσα θα εκκολαφθεί, θα γονιμοποιηθεί και θα γεννήσει και πάλι σύντομα, η διακοπή αυτή συμβαίνει ακριβώς την στιγμή που ο μελισσοκόμος δεν θέλει, δηλαδή στην αρχή της μεγάλης μελιτοφορίας. Συνήθως αυτές οι αποικίες δεν μπορούν να συλλέξουν μέλι για τρύγο ή συλλέγουν πολύ λιγότερο από αυτό που θα μπορούσαν. Από την άλλη πλευρά η αποικία που φεύγει ( αφεσμός ) , οδεύει προς ένα αβέβαιο μέλλον. Είναι το ρίσκο που κάθε μελίσσι παίρνει, με αντάλλαγμα την ευκαιρία για την διαιώνιση του είδους τους, για εκατομμύρια χρόνια τα έχουν καταφέρει καλά. Επίσης όταν η νέα αποικία βρίσκει καταφύγιο σε γειτονικά σπίτια και αποθήκες αποτελεί έναν πονοκέφαλο για τους γείτονες, οι οποίοι δεν είναι συνηθισμένοι να βλέπουν ξαφνικά χιλιάδες έντομα στο χώρο τους.

Οι Ευρωπαϊκές φυλές μελισσών τείνουν να σμηνουργούν την άνοιξη ( ανάλογα με την περιοχή ) , λίγο πριν ή κατά την διάρκεια της μεγάλης ανθοφορίας. Αυτό είναι λογικό καθώς ο αφεσμός που αναχωρεί θα χρειαστεί τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών ( νέκταρ , γύρη , νερό , πρόπολη ) για να εγκατασταθεί επιτυχημένα σε μια νέα κατοικία, να χτίσει τις κηρήθρες και να εκθρέψει τον νέο γόνο, αυτό την άνοιξη μπορεί να συμβεί. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως οι μελισσοκόμοι πρέπει να ελέγχουν για σημάδια σμηνουργίας πιο νωρίς από αυτή την περίοδο καθώς τα μελίσσια το γνωρίζουν αρκετό καιρό πριν. Οι υπόλοιποι παράγοντες απλά επιταχύνουν η επιβραδύνουν την διαδικασία, μερικές φορές τόσο ώστε αυτή τελικά να ακυρωθεί.

Πολλά ερεθίσματα μπορεί να υποκινήσουν τις μέλισσες για να ξεκινήσουν βασιλικά κελιά σμηνουργίας. Κάποια από αυτά μπορεί να είναι η συμφόρηση μέσα στην κυψέλη ( υπερπληθυσμός ) , η εξασθένιση της έντασης της φερομόνης της βασίλισσας , η αυξημένη παροχή νέκταρος και γύρης από την φύση, οι ώρες της ημέρας που μεγαλώνουν και η ηλικία της βασίλισσας. Παρόλο που οι αποικίες τείνουν να σμηνουργήσουν όταν μεγαλώνουν πολύ η σχέση του μεγέθους με τον διαθέσιμο χώρο είναι πιο αποφασιστικής σημασίας. Δηλαδή μπορούμε να πούμε ότι σμηνουργούν όχι οι μεγάλες αποικίες αλλά αυτές που έχουν πολύ πληθυσμό σε σχέση με το χώρο που ζούνε, εφόσον αυτός δεν μπορεί να επεκταθεί. Άρα ένα πολύ μικρό μελίσσι αν ζει σε μια πολύ μικρή κυψέλη θα σμηνουργήσει και αυτό όταν δεν θα έχει άλλο χώρο.

Συμβαίνει συχνά μελίσσια να σμηνουργούν το φθινόπωρο, όχι όμως γιατί το ορίζει το ένστικτο αλλά επειδή δεν έχουν χώρο. Αυτό το γεγονός μας οδηγεί να χωρίσουμε την σμηνουργία σε δύο κατηγορίες. Ενστίκτου για πολλαπλασιασμό και χώρου. Όταν λοιπόν συμβαίνει σμηνουργία την άνοιξη δεν μπορεί να είναι σίγουρος κάποιος ποιας κατηγορίας είναι. Είναι σημαντικό να κατανοήσει κανείς αυτή την διαφορά, αφού με τους κατάλληλους χειρισμούς η σμηνουργία της δεύτερης κατηγορίας προλαμβάνεται σχετικά εύκολα, ενώ αντιθέτως αν ένα μελίσσι έχει αποφασίσει να σμηνουργήσει για να πολλαπλασιαστεί η προσθήκη χώρου δεν μπορεί να βοηθήσει! Το μελίσσι εκείνη την στιγμή θέλει να διαιωνίσει το είδος του, όχι χώρο για να βάλει μέλι.

Responsive image

Συμβαίνει συχνά μελίσσια να σμηνουργούν το φθινόπωρο, όχι όμως γιατί το ορίζει το ένστικτο αλλά επειδή δεν έχουν χώρο. Αυτό το γεγονός μας οδηγεί να χωρίσουμε την σμηνουργία σε δύο κατηγορίες. Ενστίκτου για πολλαπλασιασμό και χώρου. Όταν λοιπόν συμβαίνει σμηνουργία την άνοιξη δεν μπορεί να είναι σίγουρος κάποιος ποιας κατηγορίας είναι. Είναι σημαντικό να κατανοήσει κανείς αυτή την διαφορά, αφού με τους κατάλληλους χειρισμούς η σμηνουργία της δεύτερης κατηγορίας προλαμβάνεται σχετικά εύκολα, ενώ αντιθέτως αν ένα μελίσσι έχει αποφασίσει να σμηνουργήσει για να πολλαπλασιαστεί η προσθήκη χώρου δεν μπορεί να βοηθήσει! Το μελίσσι εκείνη την στιγμή θέλει να διαιωνίσει το είδος του, όχι χώρο για να βάλει μέλι.
Όταν μια αποικία συνωστίζεται πάρα πολύ, ίσως είναι δύσκολο για τις εργάτριες να «οσμιστούν» την φερομόνη της βασίλισσας η οποία είναι υπεύθυνη για την συνοχή της κυψέλης. Αυτή η φερομόνη επιδρά πάνω σε πάρα πολλές συμπεριφορές μέσα στην κυψέλη. Για παράδειγμα αποτρέπει τις εργάτριες από το να γεννούν. Αν για κάποιον λόγο περιοριστεί η ένταση αυτής της φερομόνης μπορεί να αποτελέσει σήμα για ανέγερση νέων βασιλικών κελιών. Επίσης η απουσία κενών κελιών για να γεννήσει η βασίλισσα μπορεί να ωθήσει την αποικία σε σμηνουργία.
Καθώς ο πληθυσμός μεγαλώνει και ο διαθέσιμος χώρος για την ωοτοκία περιορίζεται σημαντικά η βασίλισσα θα γεννήσει γονιμοποιημένα αυγά σε κάποια ειδικά προετοιμασμένα κελιά ( κυπελίδια ή βαλανίδια όπως τα λένε κάποιοι ) τα οποία συνήθως φτιάχνουν οι εργάτριες ως προεκτάσεις σε κελιά που βρίσκονται στα άκρα των κηρηθρών, έτσι ώστε να υπάρχει χώρος για την απαιτούμενη επιμήκυνση. Πρέπει να γνωρίζει κάποιος όμως ότι σε οποιοδήποτε σημείο της κηρήθρας μπορεί να γίνει βασιλικό κελί. Αφού γεννηθεί το αυγό σε 8 μέρες αυτό θα καλυφθεί, γεγονός που συνήθως δίνει την αφορμή για να φύγει ο αφεσμός. Κατά κάποιο τρόπο είναι πιο ασφαλές για την εκκολαπτόμενη βασίλισσα και κατά συνέπεια για το σμήνος που μένει πίσω αφού σε σφραγισμένο κελί λίγα μπορεί να πάθει (εκτός αν επέμβει ο άνθρωπος).

Responsive image

Στην προετοιμασία της σμηνουργίας συμβαίνει μια σειρά από αλλαγές στην αποικία. Η βασίλισσα χάνει ένα σημαντικό μέρος από το βάρος της ( οι εργάτριες κάνουν δίαιτα στην βασίλισσα, της παρέχουν λιγότερη τροφή ) και έτσι αυτή μπορεί να πετάξει μέχρι το νέο της σπίτι. Επίσης η ωοτοκία της μειώνεται πολύ. Η πτήσεις περιορίζονται ασυνήθιστα για την εποχή και στην φωλιά παρατηρείται συνωστισμός αφού οι μέλισσες προσπαθούν να πάρουν όσο πιο πολύ απόθεμα τροφής μαζί τους. Ένας θόρυβος γίνεται αντιληπτός, ένα «τραγούδι» που είναι αισθητά διαφορετικό από τον συνήθη ήχο μιας κυψέλης. Στην σμηνουργία περίπου το 50-70% ( αυτό το ποσοστό μπορεί να διαφέρει σημαντικά κάποιες φορές ) των μελισσών μαζί με την βασίλισσα «εφορμούν» από την κυψέλη και η βασίλισσα κάθεται σε ένα σημείο ( κλαδί, θάμνο, φράχτη κτλ. ) σε κοντινή απόσταση. Οι εργάτριες που πετάν γύρω με χαρακτηριστικό τρόπο σε λίγο πηγαίνουν και σχηματίζουν μια μπάλα στο σημείο που πήγε η βασίλισσα. Από εκεί λοιπόν ξεκινάν ανιχνεύτριες μέλισσες για να βρούνε μια κατάλληλη τοποθεσία για μόνιμη φωλιά. Αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει από μερικά λεπτά ως και λίγες μέρες! Αφού βρεθεί η νέα φωλιά όλο το σμήνος πετάει μαζί και καταλήγει στον προορισμό. Μετά την σμηνουργία η παλιά κυψέλη μένει μόνο με το 30-50% του πληθυσμού και με μια βασίλισσα που πρέπει να εκκολαφθεί, να γονιμοποιηθεί και να αρχίσει να γεννά και πάλι. Κάποιες φορές ο αφεσμός περιμένει να εκκολαφθεί και μια νέα βασίλισσα η οποία πετά μαζί του ( μήπως όταν η βασίλισσα είναι πολύ πολύ γριά… ). Μπορούν να συμβούν δευτερεύοντες και τριτεύοντες αφεσμοί με όλο και πιο μικρό μέγεθος.

Όπως αναφέρθηκε πριν οι εργάτριες σχηματίζουν τα λεγόμενα κυπελίδια, δηλαδή διαμορφωμένα κελιά τα οποία προορίζονται για να γεννηθούν σε αυτά αυγά που θα εκτραφούν σε βασίλισσες. Αυτά είναι πολύ κοινά και δεν αποτελούν από μόνα τους σημάδι ότι υπάρχει σμηνουργία σε εξέλιξη. Μόνο αν γεννηθεί αυγό από την βασίλισσα μέσα σε αυτά οι εργάτριες τα συνεχίζουν ως βασιλικά κελιά. Για να μη υπάρχει σύγχυση με αυτά, η σμηνουργία θεωρείται ότι έχει ξεκινήσει όταν έχουν κατασκευαστεί πολλά βασιλικά κελιά στις άκρες του πλαισίου και έχουν μέσα τους αυγά ή λάβρες που οι εργάτριες ταΐζουν συστηματικά.

Responsive image

Βασιλικά κελιά όμως μπορούν να κατασκευαστούν και για λόγους πέραν από την σμηνουργία. Την άνοιξη είναι πολύ συνηθισμένο οι μέλισσες να αντικαθιστούν τις ή ελαττωματικές βασίλισσες. Το πρόβλημα είναι πως μπορεί κάποιος να μπερδέψει αυτά τα κελιά και να τα καταστρέψει νομίζοντάς τα για κελιά σμηνουργίας. Αυτό είναι πραγματικά καταστροφή για την αποικία, την οποία στην ουσία ορφανεύει ο ίδιος! Βέβαια μπορεί κάποιος να ξεχωρίσει την αντικατάσταση αφού τότε γίνονται λίγα κελιά ενώ στην σμηνουργία πολλά! Επίσης πάντα πριν καταστραφεί οποιοδήποτε κελί βασιλικό, πρέπει να ελεγχθεί αν υπάρχουν αυγά ημέρας. Επίσης τα κελιά αντικατάστασης γίνονται συνήθως αν όχι στο μέσο του πλαισίου κάπου στην περίμετρο της περιοχής γόνου ( εκεί βρίσκονται τα πιο πολλά αυγά ) και όχι στα όρια των κηρηθρών όπως στην σμηνουργία. Εξαιρέσεις πάντα μπορεί να συμβούν, καλό είναι όμως να γνωρίζει κάποιος και να έχει τις πιθανότητες με το μέρος του.

Η αποτροπή της σμηνουργίας περιλαμβάνει ενέργειες οι οποίες πρέπει να ξεκινήσουν αρκετά πριν την αναμενόμενη περίοδο. Υπάρχουν πολλές τακτικές που εφαρμόζονται από τους μελισσοκόμους για την αποτροπή της σμηνουργίας. Όλες οι πρακτικές προϋποθέτουν συχνή επιθεώρηση των κυψελών.
- Η παροχή επαρκούς χώρου στην γονοφωλιά για να μη μπλοκαριστεί η γέννα της βασίλισσας και η παροχή χώρου για να επεκταθεί ο πληθυσμός είναι μια απλή και εύκολη τεχνική.
- Όσα μελίσσια διαχειμάζουν με δύο πατώματα ( χωρίς να είναι πραγματικά 20άρια τα μελίσσια ) συνήθως οι μέλισσες κινούνται προς το πάνω μέρος προς το τέλος του χειμώνα. Αυτό συμβαίνει γιατί εκεί είναι πιο ζεστά. Όμως καθώς η άνοιξη έρχεται υπάρχει πάρα πολύ χώρος ( αχρησιμοποίητος ) κάτω από τις μέλισσες. Πολύ συχνά οι μέλισσες δεν έχουν διάθεση να κατευθυνθούν προς τα κάτω και καθώς ο πληθυσμός αυξάνει συνωστίζονται πάνω. Τα αποθέματα μελιού επίσης δεν τα τοποθετούν κάτω από τον γόνο. Όταν λοιπόν στην πρώτη επιθεώρηση παρατηρηθεί κάτι τέτοιο υπάρχει η απλή λύση της αντιστροφής των ορόφων, αν οι πάτοι είναι κινητοί. Αν όχι η διαδικασία προφανώς δυσκολεύει σημαντικά. Έτσι οι μέλισσες μπορούν πολύ πιο εύκολα να κινηθούν προς τα πάνω αποσυμφορίζοντας την γονοφωλιά. Οι μέλισσες προτιμούν να υπάρχει κενός χώρος πάνω από αυτές για την τοποθέτηση πλεονάσματος.
- Η εξίσωση δύναμης επίσης μπορεί να παίξει κάποιο ρόλο. Οι αποικίες βγαίνουν από τον χειμώνα σε διαφορετικά μεγέθη και δυναμικότητα. Όταν δείχνουν σημάδια υπερπληθυσμού τόσο σε ενήλικες μέλισσες όσο και σε εκκολαπτόμενες, μπορεί να μεταφερθεί γόνος από τα δυνατά μελίσσια σε εκείνα που αδυνάτισαν πιο πολύ κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Έτσι δυναμώνουν τα μικρά αλλά και αποσυμφορίζονται τα μεγαλύτερα αφού ένα πλαίσιο γόνου δίνει μέλισσες οι οποίες θέλουν 2-3 πλαίσια για να κατοικήσουν. Αν δοθεί στο δυνατό και ένα φύλο κηρήθρας τότε και οι εργάτριες θα αποκτήσουν δουλειά και η βασίλισσα σε λίγο θα έχει ένα νέο πλαίσιο να γεννήσει. Τα μικρά μελίσσια με αυτό τον τρόπο θα μπορέσουν να γίνουν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό παραγωγικά.
- Η δημιουργία νέων μελισσιών επίσης μπορεί να βοηθήσει στην κατεύθυνση της αποσυμφόρησης. Στην ουσία αν από ένα πολύ δυνατό μελίσσι φτιάξουμε μια παραφυάδα πρόκειται μεν για έναν τεχνητό αφεσμό αλλά η ουσία παραμένει, καταλαγιάζει την επιθυμία για σμηνουργία. Η τακτική αυτή ακολουθείται πιο συχνά από τους επαγγελματίες μελισσοκόμους οι οποίοι δεν έχουν την δυνατότητα συνέχεια να ελέγχουν για βασιλικά κελιά και να τα καταστρέφουν η να εφαρμόζουν άλλες χρονοβόρες διαδικασίες. Η ιδέα είναι απλή, 2-4 πλαίσια με πληθυσμό, γόνο και προμήθειες απομακρύνονται από τις πολύ δυνατές κυψέλες και δημιουργούν μια νέα αποικία. Με αυτό τον τρόπο αποκτούνται και νεαρές βασίλισσες.
- Η αλλαγή της βασίλισσας στην ουσία ελαχιστοποιεί την πιθανότητα σμηνουργίας. Οι νεαρές βασίλισσες εκπέμπουν ισχυρές φερομόνες και κρατούν την συνοχή του σμήνους. Καλό είναι τα σμήνη να μπαίνουν στις κύριες ανθοφορίες με νέες βασίλισσες αφού αυτές θα εγγυηθούν μια πολύ αποτελεσματική γέννα όταν θα χρειάζεται ο πληθυσμός. Η αντικατάσταση της βασίλισσας 4-6 βδομάδες πριν την κύρια ανθοφορία είναι επιθυμητή για το καλύτερο αποτέλεσμα, στην πράξη όμως όσο πιο νωρίς είναι τόσο δυσκολότερο είναι να έχει κανείς διαθέσιμες βασίλισσες. Είναι πιο εύκολο αυτό να γίνει το καλοκαίρι.
- Το ψαλίδισμα των φτερών επίσης μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο ελέγχου της σμηνουργίας. Από την στιγμή που η παλιά βασίλισσα είναι αυτή που φεύγει το ψαλίδισμα των φτερών δεν της επιτρέπει να φύγει μαζί με τον αφεσμό. Είναι ανίκανη να πετάξει. Ο πληθυσμός που έφυγε θα επιστρέψει στην κυψέλη. Δεν είναι βέβαιο ότι η βασίλισσα μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια θα καταφέρει να μπει πάλι στην κυψέλη. Μπορεί να πέσει κάπου εκεί πολύ κοντά και χαμηλά. Τότε ο πληθυσμός θα σχηματίσει μπάλα σε αυτό το σημείο το οποίο είναι και πολύ εύκολο να πιαστεί και να μπει σε κυψέλη. Στην ουσία το κόψιμο του φτερού δεν έχει σχέση με την αποτροπή σμηνουργίας αλλά με την ευκολότερη διαχείρισή της αφού γίνει. Αφού πιαστεί ο αφεσμός πρέπει να μπει σε νέα κυψέλη και όχι στην παλιά του.
- Ο ήλιος μπορεί να παίξει έναν ρόλο όχι άμεσο, αλλά υπαρκτό. Τις κυψέλες πρέπει να τις βλέπει ο ήλιος και γενικώς να είναι σε σημείο με την μεγαλύτερη δυνατή διάρκεια φωτός αλλά όταν ο καιρός ζεστάνει πολύ οι κυψέλες ζεσταίνονται πολύ από την άμεση ηλιακή ακτινοβολία συντελώντας στην δημιουργία ενός θερμού κλίματος στο εσωτερικό της κυψέλης που δεν αρέσει στις μέλισσες. Ο παράγοντας αυτός μπορεί να δράσει συνδυαστικά και να βοηθήσει την εκδήλωση σμηνουργίας. Μέτρα που μπορεί να λάβει ο μελισσοκόμος είναι η σκίαση των κυψελών, η επιλογή άσπρου χρώματος ή κάποιου άλλου ανοιχτού και η τοποθέτηση των εισόδων προς την ανατολή του ήλιου.
- Ο εξαερισμός της κυψέλης επίσης παίζει ρόλο στην δημιουργία ευχάριστου κλίματος για τις μέλισσες. Ο επαρκής αερισμός είναι σίγουρα ένα καλό προληπτικό βοήθημα προς την αποφυγή της σμηνουργίας. Οι χειμερινές είσοδοι πρέπει να απομακρύνονται νωρίς την άνοιξη ή τουλάχιστον να δίνεται κάθε στιγμή το κατάλληλο μέγεθος. Ο αεριζόμενος πάτος μπορεί να βοηθήσει πολύ στον αερισμό της κυψέλης.

Πηγή: melikonitsas.gr - Θωμάς Καραφέρης, Γεωπόνος